(14 ਜਨਵਰੀ 1886 – 22 ਅਪ੍ਰੈਲ 1980),

ਪ੍ਰਦੀਪ ਚਿੱਜੜ

ਆਕਲੈਂਡ:- 22 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026

ਮੰਗੂ ਰਾਮ ਜੀ , ਬਾਬੂ ਮੰਗੂ ਰਾਮ ਚੌਧਰੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ, ਉਹ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਜਨਵਰੀ 1886 ਨੂੰ  ਪਿੰਡ ਮੁਗੋਵਾਲ, ਹੋਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ, ਹੁਣ ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 22 ਅਪ੍ਰੈਲ 1980 ਨੂੰ 94 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ 1946–1947 ਦੌਰਾਨ ਯੂਨੀਅਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ।
1909 ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ। 1925 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਨੀਚੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਬਣੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਛੂਤਪੁਣ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਦਿ-ਧਰਮੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਅਛੂਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਬਰਾਬਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ।
1946 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਅਤੇ 1972 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਜੋਂ ਇੰਦਿਰਾ ਗਾਂਧੀ ਵੱਲੋਂ ਪੈਨਸ਼ਨ ਅਤੇ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਸਿੱਖਿਆ  ( ਵਿਦਿਆ  )

ਮੰਗੂ ਰਾਮ ਨੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਾਧੂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਗੋਵਾਲ ਇਲਾਕੇ ਅਤੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਕੱਲੇ ਦਲਿਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਲਾਸਰੂਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬਿਠਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਵੱਖਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸੁਣਨੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ।
ਬਜਵਾਰਾ ਦੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਮਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਖਿੜਕੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਠ ਸੁਣਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਤੇਜ਼  ਵਰਖਾ ਦੌਰਾਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੰਦਰ ਆ ਗਏ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰਾ ਫਰਨੀਚਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ “ਅਪਵਿਤ੍ਰ” ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਬਾਹਰ ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਧੋਣ ਲਈ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੰਗੂ ਰਾਮ ਇੱਕ ਹੋਣਹਾਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਨੰਬਰ ‘ਤੇ ਆਏ। ਜਿੱਥੇ ਹੋਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪਟਵਾਰੀ ਬਣਨ ਜਾਂ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣ ਲਈ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਮੰਗੂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਮੌਕਿਆਂ ਲਈ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਭੇਜਿਆ, ਪਰ ਮੰਗੂ ਰਾਮ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਜਾਤੀ ਭੇਦਭਾਵ ਅਤੇ ਅਛੂਤਪੁਣ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।