ਪ੍ਰਦੀਪ ਚਿੱਜੜ
ਆਕਲੈਂਡ:- 19 ਅਗਸਤ  2026

ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਆਰਟੀਫਿਸ਼ਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI) ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਵਰਤੋਂ ਨੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਖਪਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਨਵੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਅਨੁਮਾਨ ਮੁਤਾਬਕ 2028 ਤੱਕ ਡਾਟਾ ਸੈਂਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕੁੱਲ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਅੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ AI ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਖਰਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜਨਰੇਟਿਵ AI, ਵੱਡੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਮਾਡਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੰਪਿਊਟ-ਇੰਟੈਂਸਿਵ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਨਾਲ ਡਾਟਾ ਸੈਂਟਰਾਂ ਦੀ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਲੋੜ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੀ 2023 ਦੌਰਾਨ ਡਾਟਾ ਸੈਂਟਰਾਂ ਨੇ ਕੁੱਲ ਬਿਜਲੀ ਖਪਤ ਦਾ ਲਗਭਗ 4.4 ਫੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਵਰਤਿਆ ਸੀ। ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ 2030 ਤੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਟਾ ਸੈਂਟਰਾਂ ਦੀ ਬਿਜਲੀ ਖਪਤ 426 ਟੈਰਾਵਾਟ-ਘੰਟੇ (TWh) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ 2024 ਦੇ ਪੱਧਰ ਨਾਲੋਂ ਲਗਭਗ 133 ਫੀਸਦੀ ਵੱਧ ਹੋਵੇਗੀ।
ਇਸ ਵਾਧੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ AI ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਸਰਵਰ ਮੰਨੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ’ਤੇ 2024 ਵਿੱਚ ਡਾਟਾ ਸੈਂਟਰਾਂ ਨੇ ਲਗਭਗ 415 TWh ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਖਪਤ ਕੀਤੀ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ AI ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਿੰਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੇਗੀ, ਉਨੀ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ AI ਮਾਡਲਾਂ ਅਤੇ ਡਾਟਾ ਸੈਂਟਰਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਊਰਜਾ-ਕੁਸ਼ਲ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਕੁਝ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਜੇ AI ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਊਰਜਾ-ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸੁਧਾਰ ਨਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ 2030 ਤੱਕ AI-ਚਲਿਤ ਡਾਟਾ ਸੈਂਟਰਾਂ ਦੀ ਊਰਜਾ ਮੰਗ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਕੁੱਲ ਊਰਜਾ ਮੰਗ ਦੇ 21 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਸਰਕਾਰਾਂ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਖੇਤਰ ਲਈ ਹੁਣ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ AI ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਵਧਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ’ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਘਟਾਇਆ ਜਾਵੇ।