ਪ੍ਰਦੀਪ ਚਿੱਜੜ
ਆਕਲੈਂਡ:-04 ਸਤੰਬਰ  2026

ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੀ 2026 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ Te Pāti Māori ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ Te Tiriti o Waitangi ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਤਬਦੀਲੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੋਣ ਬਾਅਦ ਗਠਜੋੜ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਸ਼ਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਾਰਟੀ ਨੇ 2040 ਤੱਕ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਟੀਚਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਜੋ Te Tiriti ਦੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਦੀ 200ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਹੋਵੇਗੀ।
ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ $220 ਮਿਲੀਅਨ ਦਾ Mātike Mai Fund ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਫੰਡ ਰਾਹੀਂ Māori ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ, ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ constitutional kōrero ਅਤੇ Māori Constitutional Convention ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਤਿਮ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਮਾਡਲ ਉਹ ਖੁਦ ਤੈਅ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ, ਸਗੋਂ Māori-led ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ’ਤੇ ਚਰਚਾ ਹੋਵੇਗੀ।

ਨਵੀਂ Te Tiriti Commission ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ

ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ Te Tiriti Commission ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਾਰਟੀ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਕੋਲ Crown ਵੱਲੋਂ Te Tiriti ਦੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਉਲੰਘਣਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ, ਸੁਧਾਰਾਤਮਕ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਅਤੇ Te Tiriti Compliance Orders ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਵਰਗੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ।
Te Pāti Māori ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ Treaty of Waitangi Act 1975 ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕਰਕੇ Waitangi Tribunal ਦੀਆਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ Crown ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬੰਨ੍ਹਣਯੋਗ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਤਰਕ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵੇਲੇ ਸਰਕਾਰਾਂ Tribunal ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਜਾਂ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
UN Indigenous Rights Declaration ਵੀ ਏਜੰਡੇ ’ਤੇ
ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ 100 ਦਿਨਾਂ ਅੰਦਰ United Nations Declaration on the Rights of Indigenous Peoples (UNDRIP) ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਰਜ-ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਤ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਵਾਲ

ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖੀ ਚਰਚਾ ਛੇੜ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। Labour ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ’ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਸੰਸਦ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਖਰੀ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। Labour ਦੇ Willie Jackson ਨੇ Commission ਨੂੰ Cabinet ਦੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਜਾਂ ਰੋਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇਣ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ $220 ਮਿਲੀਅਨ ਦੇ ਖਰਚੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਮਹਿੰਗਾਈ, ਘਰੇਲੂ ਖਰਚਿਆਂ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਤਰਜੀਹਾਂ ਹਨ।
Te Pāti Māori ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਨੀਤੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ Aotearoa ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ Crown ਦੀ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਬਾਰੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਹੈ। ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ Te Tiriti ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ Crown ਨੂੰ Te Tiriti ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਹੈ।