ਪ੍ਰਦੀਪ ਚਿੱਜੜ

ਆਕਲੈਂਡ:- 02 ਜੁਲਾਈ  2026

ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਐਲ ਨੀਨੋ (El Niño) ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ‘ਤੇ ਦਰਜ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਐਲ ਨੀਨੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਐਲ ਨੀਨੋ (El Niño) ਕੀ ਹੈ?
ਐਲ ਨੀਨੋ, ਐਲ ਨੀਨੋ-ਦੱਖਣੀ ਦੋਲਨ (El Niño-Southern Oscillation – ENSO) ਨਾਮਕ ਜਲਵਾਯੂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਗਰਮ ਪੜਾਅ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੱਧ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਪਾਰਕ ਹਵਾਵਾਂ (Trade Winds) ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਉਲਟੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੱਗਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ
• ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ: ਮੱਧ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• ਹਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ: ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਪਾਰਕ ਹਵਾਵਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵੀ ਵੱਗਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।
• ਨਾਮ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ: “ਐਲ ਨੀਨੋ” ਸਪੈਨਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ “ਮਸੀਹ ਦਾ ਬਾਲਕ (Christ Child)”। ਇਹ ਨਾਮ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮਛੇਰਿਆਂ ਨੇ 1600 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕ੍ਰਿਸਮਿਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਸੀ।
ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਮੌਸਮ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਹਵਾਵਾਂ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕਾਰਨ ਐਲ ਨੀਨੋ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮੌਸਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਅਤਿਅੰਤ ਮੌਸਮੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
• ਅਮਰੀਕਾ ਮਹਾਂਦੀਪ: ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਤੱਟੀ ਦੇਸ਼ਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਪੇਰੂ ਅਤੇ ਇਕਵਾਡੋਰ) ਵਿੱਚ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਮੌਸਮ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਕੇ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ: ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਸੋਕਾ ਅਤੇ ਵੱਧ ਗਰਮੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
• ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ: ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਤੱਟ ਨੇੜੇ ਠੰਢੇ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਉੱਪਰ ਆਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੱਛੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਕਮੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਐਲ ਨੀਨੋ ਦਾ ਅਸਰ ਹਰ ਵਾਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹਰ ਐਲ ਨੀਨੋ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਸਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।