ਮੁੱਦਾ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਬੈਂਕ ਦੀ ਖਰੀਦ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਵਾਲ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਕਿੰਨੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਕਿੰਨਾ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਵੇਗੀ।

ਪ੍ਰਦੀਪ ਚਿੱਜੜ
ਆਕਲੈਂਡ:- 04  ਸਤੰਬਰ 2026

ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਡੀ ਸਿਆਸੀ ਬਹਿਸ ਛਿੜ ਗਈ ਹੈ। New Zealand First ਦੇ ਆਗੂ ਵਿੰਸਟਨ ਪੀਟਰਜ਼ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ Bank of New Zealand (BNZ) ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਮਾਲਕ ਕੰਪਨੀ National Australia Bank (NAB) ਤੋਂ ਮੁੜ ਖਰੀਦਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੇ Kiwibank ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਨਵਾਂ “National Bank of New Zealand” ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ।
ਪੀਟਰਜ਼ ਦਾ ਤਰਕ—ਬੈਂਕਿੰਗ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ’ਚ ਰਹੇ
ਪੀਟਰਜ਼ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਮਾਰਕੀਟ ’ਤੇ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੇ ਬੈਂਕ—ANZ, ASB, BNZ ਅਤੇ Westpac—ਦਾ ਲਗਭਗ 85 ਫ਼ੀਸਦੀ ਕੰਟਰੋਲ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਕਾਰਨ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਬੈਂਕਿੰਗ ਮੁਨਾਫ਼ਿਆਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਤਹਿਤ BNZ ਅਤੇ Kiwibank ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਨਵਾਂ ਬੈਂਕ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲਕੀ ਹੇਠ ਹੋਵੇਗਾ ਪਰ ਵਪਾਰਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਪੀਟਰਜ਼ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵੱਡਾ ਘਰੇਲੂ ਬੈਂਕ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੇ ਬੈਂਕਾਂ ਲਈ ਅਸਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕੇਗਾ।
ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ’ਤੇ ਕਿੰਨਾ ਬੋਝ ਪਵੇਗਾ?
ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਅਤੇ ਫੰਡਿੰਗ ਹੈ। ਪੀਟਰਜ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਆਮ ਸਰਕਾਰੀ operating budget ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। NZ First ਨੇ sovereign banking bonds, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ Crown debt ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਰਕਾਰੀ ਨਿਵੇਸ਼ਾਂ ਸਮੇਤ ਇੱਕ “blended funding” ਮਾਡਲ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਖ਼ਰਚੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਅੰਕ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਅੰਦਾਜ਼ਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ BNZ ਨੂੰ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਕੀਮਤ 24–30 ਬਿਲੀਅਨ ਤੱਕ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਪੀਟਰਜ਼ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ $10–20 ਬਿਲੀਅਨ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਬਹੁਤ ਵਧੇਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ BNZ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ $7.5 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੱਧ ਵਿੱਚ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
BNZ ਦੀ ਵਿਕਰੀ—1992 ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਮੁੜ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ
BNZ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲਾ ਬੈਂਕ ਸੀ। 1992 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ National Australia Bank (NAB) ਨੇ ਖਰੀਦ ਲਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਪੀਟਰਜ਼ ਇਸ ਪੁਰਾਣੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨੂੰ ਉਲਟਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਪਰ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ NAB ਨੇ BNZ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਦੀ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ। ਜੇਕਰ ਮਾਲਕ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਹੋਰ ਵੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਯੋਜਨਾ ਨਹੀਂ
ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਗੱਲ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ—ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਸਮੇਂ BNZ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਖਰੀਦ ਰਹੀ। ਇਹ New Zealand First ਦੀ 2026 ਚੋਣ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਨੀਤੀ ਹੈ। ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਐਲਾਨ ਮਈ 2026 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਕਿ “ਸਰਕਾਰ BNZ ਖਰੀਦ ਰਹੀ ਹੈ” ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੇ New Zealand First ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਾਰਟੀ ਇਸ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।