ਜਨਮ ਦਿਨ ਮੋਕੇ ਤੇ

ਪ੍ਰਦੀਪ ਚਿੱਜੜ

ਆਕਲੈਂਡ  :- 23 ਜੁਲਾਈ  2026

ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ (23 ਜੁਲਾਈ 1936 – 6 ਮਈ 1973), ਜੋ ਆਪਣੇ ਤਖੱਲੁਸ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸਨ। ਉਹ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਮਈ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰਾ ਜਜ਼ਬਾ, ਵਿਛੋੜਾ, ਕਰੁਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਮਰਮਸਪਰਸ਼ੀ ਚਿੱਤਰਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਜੁਲਾਈ 1936 ਨੂੰ ਬਾਰਾ ਪਿੰਡ ਲੋਹਟੀਆਂ (ਮੌਜੂਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਨਾਰੋਵਾਲ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪੰਡਿਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗੋਪਾਲ ਸ਼ਰਮਾ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇਵੀ ਗ੍ਰਿਹਣੀ ਸਨ। 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਿਵਾਰ ਬਟਾਲਾ ਆ ਵੱਸਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ “ਬਟਾਲਵੀ” ਤਖੱਲੁਸ ਅਪਣਾਇਆ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਰਵੋਤਮ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ‘ਪੀੜਾਂ ਦਾ ਪਰਾਗਾ’ (1960) ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। 1967 ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕ ‘ਲੂਣਾ’ (1965) ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੌਜਵਾਨ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਬਣੇ।

1968 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਆ ਵੱਸੇ ਅਤੇ ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਮਈ 1972 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੰਟਰਵਿਊ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਗੜਦੀ ਰਹੀ। ਜਿਗਰ ਦੇ ਸਿਰੋਸਿਸ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ, 6 ਮਈ 1973 ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਕਿਰੀ ਮੰਗਿਆਲ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀੜਾਂ ਦਾ ਪਰਾਗਾ, ਲਾਜਵੰਤੀ, ਆਟੇ ਦੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ, ਮੈਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰੋ, ਦਰਦਮੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਆਹੀਂ, ਬਿਰਹਾ ਤੂੰ ਸੁਲਤਾਨ, ਲੂਣਾ, ਮੈਂ ਤੇ ਮੈਂ, ਆਰਤੀ ਅਤੇ ਸਮੂਚੀ ਕਵਿਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।