ਪ੍ਰਦੀਪ ਚਿੱਜੜ
ਆਕਲੈਂਡ 09 ਜੁਲਾਈ 2026
ਮਾਓਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾਰਿਕੀ ਪਲੀਏਡੀਜ਼ ਤਾਰਾ-ਸਮੂਹ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਜੂਨ ਦੇ ਅੰਤ ਜਾਂ ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਗਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਗਣਾ ਮਾਓਰੀ ਚੰਦਰ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮਾਤਾਰਿਕੀ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਮਾਓਰੀ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਪਲੀਏਡੀਜ਼ ਤਾਰਾ-ਸਮੂਹ (ਮਾਓਰੀ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾਰਿਕੀ) ਦੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਓਰੀ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਨਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਹੰਗੀ (ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਕਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਭੋਜਨ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਹਰ ਸਾਲ ਜੂਨ ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; 2025 ਵਿੱਚ 20 ਜੂਨ, 2026 ਵਿੱਚ 10 ਜੁਲਾਈ, 2027 ਵਿੱਚ 25 ਜੂਨ ਅਤੇ 2028 ਵਿੱਚ 14 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਜਾਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਰਕਾਰੀ ਜਨਤਕ ਛੁੱਟੀ ਵਜੋਂ 24 ਜੂਨ 2022 ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ।
ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਾਤਾਰਿਕੀ ਨੂੰ ਪਿਪਿਰੀ ਨਾਮਕ ਚੰਦਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਆਖਰੀ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਭੋਜਨ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਕੁਝ ਮਾਓਰੀ ਲੋਕ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਪੁਆਂਗਾ (ਰਿਗੇਲ) ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਉਗਣ ਨੂੰ ਵੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਘੱਟ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਹੋਇਆ। ਮਾਤਾਰਿਕੀ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪਲੀਏਡੀਜ਼ ਤਾਰਾ-ਸਮੂਹ ਦਾ ਮਾਓਰੀ ਨਾਮ ਹੈ। “ਮਾਤਾਰਿਕੀ” ਸ਼ਬਦ “Ngā mata o te ariki o Tāwhirimātea” ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ “ਦੇਵਤਾ ਤਾਵ੍ਹਿਰੀਮਾਤੇਆ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ”।
ਮਾਓਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਤਾਵ੍ਹਿਰੀਮਾਤੇਆ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਰੰਗਿਨੂਈ (ਆਕਾਸ਼) ਅਤੇ ਪਾਪਾਤੂਆਨੂਕੂ (ਧਰਤੀ) ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਕਾਰਨ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਾਰਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ, ਪਰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕੱਢ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਓਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਹਵਾਵਾਂ ਦੀ ਅਣਪੇਸ਼ਕਤਾ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
“ਮਾਤਾਰਿਕੀ” ਸ਼ਬਦ ਤਾਰਾ-ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਾਰੇ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਮਾਓਰੀ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸੱਤ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਲੱਖਣ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਓਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
